Crea sito

   
SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
Piemontèide poema piemontese 2
marzo 12th, 2011 by linguapiemontese

LUN-ES CANT VIII

Andoa Anìbal a trionfa

Slonghé ’dess bin le gambe përché ’l sàut

ch’iv ciam ëd fé con mi

l’é longh pì ’d dozent agn; i chërd sens’àut

che ij mòj e ij pì ramì

l’avran bele stofiasse dë sto viagi,

ma fòrse a-i sarà pro

quaidun ’n pòch pì dësvij e che ’d coragi

a n’ha da vendne ’nco.

S’it intre ’nt ël baron dij nen nujà

ti scota lòn ch’it conto.

I son finì an mes a dj’òm armà,

cavaj e coj ch’a-j monto

ch’as n’andasìo giù për na valada

che ’ncheuj l’é ’ntorn a Susa

nen strach, ma fresch me dòp na gran     [drumiada,

ël cheur ampinì ’d fiusa

me coj ch’a l’han vinciù contra ij gigant

tornand da cola goèra

carià d’onor e ’d glòria an mes ai cant

ëd gòj ant la soa tèra.

Ma j’era ’nt una dròla posission

’n sla schin-a ’d n’elefant

che quasi l’ha fàit vnime ’n lordisson,

ma sòn l’é pa ’mportant.

“At pias ël panorama? ” l’ha dit chila

sla gheuba ’d n’àut nason.

“I l’hai trovate’n pòst an prima fila

për gòdte j’anviron.”

“Ma lòn ch’it veule gòde da sì ’nsima,

capisso ch’it dësmore.”

L’é mej s’iv diso nen ant la mia rima

ël giuss dël mè dëscore.

E chila peui l’é ’ndàita a fé l’ofèisa

savrìa nen andoa

stërmà ’nt la gran armà cartaginèisa,

mi ’dnanz e chila an coa.

Ij pass ëd col bes-cion am sopatavo

lë stòmi, ’l fìdich, j’òss,

piotà che ’nt ël servel am rimbombavo,

che póer peui adòss !

Ma ’n fond m’anteressava vardé ’n facia ’l

teror dij gran Roman,

ma prima ’d cola pèrdita ch’a macia ’l

gran nòm dë st’african

al temp che fin-a ’s tìtol l’ha dovù

passé a lë S-cipion

che ’nco doimila agn dòp l’é ripetù

ant l’inn dlë stivalon.

Mi j’era ’nt ël mè cheur pròpe sigur

che fòra da la vista

ëd tuti mi im trovèissa, me se ’n mur

antorn a col ch’a pista

da tut am separèissa, ma purtròp

a l’era nen parèj.

I s-ciàir dij cavajer che ’l sò galòp

a fërmo: “I veuj savèj

ch’it ses, come it l’has fàit a ’ndè lì ’nsima.

’T ses nen dla nòsta armà.

Ven giù ò con na flecia foma prima

sgairand nen tant ël fià.”

“Ma come fan a vëdme?” i l’hai pensà

“L’è colpa ’d cola òca

ch’a l’ha lassame sol.” e i l’hai s-ciairà

ël temp dl’ùltima ciòca.

Im camp giù da la schin-a dl’elefant, ma

son nen costumà.

Na gamba s’angavigna ’nt ël gigant,

finiss an mes al prà.

“Ischià?” am ciama un vestì divers

da tùit j’àutri bajet

“Sghià? Sì, son sghià” e i vardo vers

l’òm neuv, soris ës-cet,

bogé da sgnor con euj’nterogativ

për lòn ch’ l’hai rispondù.

Sorprèisa ’nduvinava ’n tùit coj viv

për mi, lë sconossù.

A gionta tre paròle col monsù,

ma mi capiss pa gnente

e ’n fin a l’ha ’dcò chiel arconossù

inùtil parlé e sente.

Capiss che ’mbassador ò giù da lì

deuv esse col omon

ch’a squadra con fierëssa nen stupì

la fòrsa dla legion.

Mi son con na caden-a bin gropà

mach dòp a decidran

cò fè ’d cost foresté nen dësgenà,

am lasso e as na van.

Antlora fòra dl’ombra a ven vers mi

l’antica mia sòcia:

“Veuj esse tratà bin, it l’has capì?

Comport-te nen me ’n bòcia.”

Am lìbera e ’nvisìbil fa torné

“Giomai ël feu l’é àut.”

Am fà monté ’n caval ch’a fà s-ciopé

a fòrsa ’d fé pijé sàut.

Caloma longh la Dòira e a Turin

fërmoma ’l nòst volé,

a bruso soe caban-e e ij Taurin

a l’han dovù scapé.

“Ti conta a la toa gent ch’i son stofiame

ëd mila piroëtte.”

e a lìbero col òm che cole fiame

a varda fé a fëtte

soa veja capital. Mi im gir vers col

che prima l’ha parlà.

A prega con la facia vers ël sol

e a schin-a la sità.

“ ’Dess basta con ste pùles, partiroma

e sensa pì speté

prontoma l’istess feu për cola Roma

ch’i ’ndoma për disblé.”

L’ha pressa ’l comandant, con j’euj già varca

ël fium e vers mesdì

a sent crijé la glòria: “Anìbal Barca,

mi speto ’mbelessì! ”

-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

MARTES CANT IX

Andoa as treuva un mond dròla

Vardand ël feu mangé ’l bòsch dur e ’l të nner

ëd cole pòvre ca,

nufiand l’odor dël fum che peui mach sënner

at lassa an ardità,

i l’hai trovà ’n pò ’d calma mach pensand

che al temp da ’nté ch’i riv

ij pòst che ’dess stasìo lì brusand

sarìo ’nco stàit viv

e ’nvece la sità che tut col mal

l’avìa sì portà

sarìa presto stàita sota ’l sal

massà, brusà, dësblà.

“Divin-a Providensa” l’hai crijà

“Che òm ramì ch’i soma,

chërdoma ’d cambié ’l mond con ij pecà,

mach n’àmen, peui is n’andoma.

Pudoma sì vardé la toa potensa

ch’a vincc contra ij proget

ëd coj che ti it l’has daje l’esistensa,

a-j resto mach rigret.

Ti it l’has sernù da sempe che la glòria

sarìa stàita ’d Roma

për fé pì lesta e fàcil la vitòria

dla fe che noi chërdoma.

La fòrsa e ’dcò ’l coragi dj’African

a peudo pa fe gnente

ëdnanz ai tò proget che noi uman

vuroma gnanca sente.

Barbàrica a sarìa nòsta tèra

se ti it l’avèisse nen

donà ai Cartaginèis na sòrt amèra

con lòn che peui a-i ven.”

“Ramìa ’nteligensa ch’a capiss

mach lòn ch’a veul capì.

Che sfòrs it fase quandi ch’a finiss

ël mond ch’a pias a ti?

T’arzighe, ma dabon, a deje ’l nòm

dla santa Providensa

a col destin ch’it chërde sgnaché j’òm?

Ël boro l’é ’n partensa.

Ël Dieu ch’at fa viagé për fé comprende

ël prima, ’l dòp, l’avnì

l’é bon: da Chiel gnun òm ’s deuv pa difende,

na mama e ij sò pipì

l’é lòn che ’d pì a smija al sò amor

për ògni stirpe uman-a.

A venta pa vardelo con teror

stërmandse ’nt una tan-a.

Ël don ch’a fà l’òm grand l’é l’esse lìber

e sòn a val për tùit:

Roman, Cartaginèis, Lìgur, Selt, Ìber,

a gnun a sta ’l bech sùit.

Se tut l’avèissa Chiel determinà

na màchina a sarìa ’l

model ëd l’univers: l’eternità

da ’nt  l’àut a vardërìa ’l

sauté ’d cola materia ch’a girola

seguind mach soa natura

mës-ciandse e separandse me ’d garola

savind gnanca s’a dura.

Mi ciamo n’àut miràcol për podèj

fé vëdde a ti, Tomà

un mond tra j’infinì che Chiel piasèj

l’na avù ch’nassèisso pa

partind da ’nt ël moment che ’dess vivoma

e sensa cambié tant

lassand che ’l grand Anìbal vincia a Roma.

Arcòrdte lòn ch’i cant!”

Cativ am ven a smon-e lòn che peui

i l’hai trovame ’n facia,

na statoa d’un massà e sensa euj,

ël còrp ëd sangh na macia.

Antorn a col pòvr òm cant e orassion

guidà da un an tùnica

ëd pórpora an sël ross, colorassion

ch’a pòrta la gent pùnica.

Le lìtere marcà dzor dle muraje

a l’ero nen nostran-e

e ij son cantà da j’òm ’d cole maraje

a mi smijavo van-e.

“ ’Nginojte ’dnanz al Fieul dël Celest Pare

massà da òm crudej! ”

Le nòte ’ntorn smijavo fèisso gare

creand ij cant pì bej.

Ma ’dcò cola cadensa l’era dròla

esòtica, oriental,

la testa am trondonava veuida fòla,

ciorgnìa an mes al bal.

“Ës mond mai nà che sì it peude s-ciairé

a ven diretament

dal pòst andoa as goerno (sòn a l’é)

ij nà e nen nà event.

Sta gesia sensa cros l’é ’nt la toa tèra

me ch’a podìa esse

l’avèissa chiel vinciula la soa goèra

anvece ’d tròp cogesse.

Cartago sì l’é al pòst che ’n realtà

l’avìo ij gran Roman,

la lenga, j’alfabet dla toa sità

j’han mnaje j’African.

Epura ’ncò ’nt ës mond unì, semìtich

l’é vnùit ël divin Fieul,

cò sì l’ha trovà gram, saputo, crìtich,

cò sì j’é ’d lerme e deul.

E quandi a l’han massalo a la manera

dovrà da j’African

cò sì l’é surtì fòra da la pera

salvand tuti j’uman.

It vëdde? ’L nòst bon Dieu a s-ciàira ’l mond

an tuta soa finëssa,

nen come s-ciàire ti: pì creus, an fond

për tuta la soa autëssa.

Arcòrdte che Chiel lìbere a veul

soe àute creadure,

comben ch’a veula sòn peui tut a peul

e a treuva soe misure.”

-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

MERCO CANT X

Andoa as parla dij Salass e àotri pòpoj

“I chërd ch’it l’has capì, cambioma Dòira.”

peui soma ’ndà a finì

an mes a ’n gerb teren: da ’n tòch la slòira

passava nen da lì.

“Darmagi a l’é s-ciairélo ’s bel giardin

lassà già ’ndè a rabel,

Fiorìa ’n temp ëd piante motobin,

smijava pròpe bel,

ma gram a l’é ’l destin ëd la tribù

ch’a n’òspita ’n soa ca.

Le gran legion roman-e a l’han vinciù

e peui tut conquistà

ël regn che pì che tùit jë sbaruvava

an mes a ste montagne

ampërzonand la gent ch’a comandava

ansima a ste campagne.

Vëdras che ’n pòch pì tard i parleroma

ëd cola gran sità

andoa noi con calma ’dess marcioma

pontand an sël mërcà.

La ciamo Eporedia al di d’ancheuj,

darà ’n gran rè italian,

ma ’dess lòn ch’as presenta ’dnanz a j’euj

a l’é ’l teror roman.

Vardand vers la toa drita it vëdde ’n truch,

l’é col dël sacrifissi.

T’arcòrde ’l pòvr Merlin? ’Dess coj tërluch

a l’han perdù col vissi.”

“Ma ’l temp andoa i soma col ch’a l’é?

I j’ero ’n goèra pùnica.”

“Da ’n tòch a j’é pa pì. ’Dess j’é n’òm-Dé

ch’a pòrta la gran tùnica

ch’a veul ch’as disa pa che monarchìa

l’é ’l nòm ëd col ëstat

che già conquista ’l mond për ògni via,

a marcia, a vincc, a bat.

L’é Gusto ’mperador ch’a l’ha portà

la goèra al Canavèis

e dòp na resistensa disperà

a perdo ij Piemontèis.

Le àute teste tinte, ij gran cafass

sbaruvo pa pì gnun,

ancheuj l’é ’l di dla mòrt dij gran Salass,

a-i na j’é un a prun.”

“Ma mi l’hai pa sentulo dì sto nòm,

a ciucio fòrse ’l sangh? ”

“Parèj la stòria a massa fomne e òm!

Me col ’d n’orangotangh

a l’é ’l savèj ëstòrich che ai cit

a mosto, canto, conto.

’T sas tut dl’Egit, dij Grech, ’n sij leu genit

ëd ca të smije ’n tonto!”

“Capiss d’esse ignorant, ma veuj savèj

tut lòn ch’it dise a mi

e peui sente la stòria am peul piasèj.

Da ’nté ch’i s-ciòdo mi? ”

“Sigur a l’é che costa rassa ’d Gaj

l’é nen na toa ’ntenà.

L’han faje tùit ës-ciav, me vej cavaj.

Lontan j’han trasportà.

A vòla la notissia tra j’Alpin,

a son drocà ij gigant.

La por a ciapa tùit ij sò visin,

rè, prinsi, nòbij, fant.

Doi cont as fan an pressa s’a-j conven

combate le legion,

capisso ’l sò destin, con lòn ch’a-i ven

s’a perdo ij caporion.

A buto ’n sla bilansa l’amicissia

forsà vers ij Roman,

an sl’àuta part a campo la gramissia

ch’a-j pòrta assè lontan.

Antant cò la Val d’Osta l’é ocupà

con capital Pretòria,

con arch e terme, piasse, ’nfiteà

sculpisso la memòria.”

Rivoma ’nt ël mërcà dij neuv ës-ciav,

a-j marco come beu,

forand an mes j’orije, smijo diav

ch’a bruso ’ndrinta ’l feu.

“Travajo come bes-ce, son bin fòrt,

nen tanta ’nteligensa.

Cateje sitadin, son gram a mòrt

con tanta resistensa!

Van bin për s-ciapé ’d ròch, me ’d picapere

son brav da gladiator,

trovevle peui vojàutri le manere

s’i seve dj’inventor

për fé con sti sërvaj na gran richëssa,

sareve sodisfàit,

i n’oma ’n gròss baron, a l’é na blëssa,

a l’é ’n tesòr già fàit.”

crijavo ’nt la maraja ij venditor,

an mes passo ij soldà:

“Al comandant Varon fortun-a e onor,

tut l’oma conquistà!”

Për sman-e a van anans con la gran fila

dle neuve bes-ce uman-e,

na cheujo sempe ’d pì: trantesesmila

a l’han ciapà ’nt le tan-e.

Dòp vàire i son girame: “Peuss nen sté

a vëdde tut ës mal.

Adess sai la vrità, pudoma ’ndé,

tornomse ’n sël caval.”

“A venta ’ncora dì che ’l tratament

a l’é nen general.

An mes a costa tèra tanta gent

che prima Lìgur, Gal

o mës-cia as ciamava l’ha sernù

ëd fé nen resistensa

e quasi come amìs coj che da giù

a pòrto soa presensa

a l’han trataje, a Susa s-ciaireras

n’esempi sbalucant.”

E ti, letor, coragi, pòrta ’l nas

andoa ’dess it cant!

-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

GIOBIA CANT XI

Andoa a Susa a parlo ‘d polìtica

“Dess speta a fé domande, ’ndoma torna

an cola gran valada

andoa a passo tùit coj ch’a-j tamborna

ëd fé na spassigiada

pontand vers col’Italia che j’ësgnor,

soldà, re, cavajer

soens a l’han vorsù: lì sempe a cor

quaidun, l’han chità jer.

Anìbal, Carlomagn e peui un frach

ëd prinsi e re fransèis

smijava ch’a pudèisso ’ndreumsse mach

passand tra ij piemontèis.

Ma noi adess vardoma ’n temp divers

pòchi agn prima ’d Natal

ant l’época ss bogiavo a l’anvers

a pé e ’dcò a caval

legion mandà da Roma longh ij fium

an facia a la corent

disbland al sò passagi fin-a ij num

me furia d’un gran vent. ”

Ëd colp l’oma trovasse ’nt la sità

ch’a l’era capital

d’un regn già ’n di potent che federà

l’avìa pì ’d na val.

Ël rè a discutìa con në sgnor

dij fàit ëd la polìtica,

“M’ancal a dì ch’i chërd un gram eror

comprende nen che mìtica

a l’é l’idea stùpida ’d pensé

eterna e’nvincìbila

la Roma dij set brich: mi i chërdo che

pitòst che tròp flessìbila

la nòsta gent deuv esse coragiosa

chërdind ant la bataja

fin quandi ’l di vnirà che vitoriosa

brusrà me sëcca paja

lë stat ëd j’invasor: mach për na frisa

a l’han falì j’antich.

A j’era certo gent a noi amisa

partìa da sti brich

ch’a l’ha gia conquistala e ’n gròss tesòr

a l’ha ciamà ’n riscat,

t’arcòrde ’nco la stòria? I parlo d’òr,

nen fer catà a bon pat.”

“Capisso ’l tò coragi, la toa veuja,

ël sangh a l’é ’d soldà,

la pas an fond të smija mach na neuja,

ma l’òr a rivrà ’nsà

e sensa avèj sudà ò combatù,

am bastërà tassé

le gent che për ste vaj an su e’n giù

passran, ’t vëdras rivé

richësse sensa fin se noi amis

saroma dij Roman;

parèj noi salvëroma ’l nòst paìs,

veuj pa finì me ’n can.

Për vàire deuv ripete che ij Salass

pensavo come ti,

adess an cola tera a van a spass

Roman, lor son sparì.”

“It j’ere stirpe ’d re, ’dess fonsionari

an nòm dël divin Gusto

l’é lòn che ti ’t saras, un cit vicari,

l’é nen l’amel ch’i susto,

ma sòn a l’é già tròp : mèra menzin-a

’t am ciame ch’i travonda,

lo fas, ma ’m pòrt an cheur tuta la flin-a

për tut lòn ch’am sirconda.”

Voltandme vers mia sòcia l’hai ciamà

ël nòm ëd col nen rè:

“La póer ëd la stòria l’ha coatà

dij nòm pì àut assè.

L’é come ’l brassabòsch, tut lòn ch’anlupa

’s ëstërma ai nòsti euj,

la gent ch’a vnirà dòp l’é pa galupa,

gia tant s’a viv l’ancheuj.

Chi a vincc a sern la stòria e ij personagi

e a lassa dësmentié

assion e ’dcò le face ’d coj che ’l viagi

con lor l’han dovù fé

pensandla diferent, l’é na scomëssa,

peul sempe vnije un

ch’a passa ’n tòch ëd goma: la certëssa

dl’arcòrd al-l’ha pa gnun.

Mach Còssio ’l gran monarca ’d cole gent

l’é ’l nòm che tramandà

a l’é rivane a noi, gnun l’ha tnù a ment

col dl’àut ’dess ës-ciairà.

Ma scota e pensje bin a lòn ch’a dis

ancora’l rè prudent

pensand ëdcò ai tò di ’nt ël tò paìs.”

“S’a fussa la mia gent

ëd n’àutra pasta fòrse mi i l’avrìa

podù fé me ch’it dise,

purtròp i l’hai trovame ’n sla mia via

nen circostanse amise.

A chërdo coj Roman ant le soe rèis,

noi soma me ’mbajà,

chërdoma ’d valèj meno, l’oma ’l pèis

ëd l’inferiorità.

Sugnoma ’n realtà d’esse latin

e fin-a sensa armà

pudrìo conquistene ij nòst visin.

Se ’n di mai rivërà

che ij Gaj saran pi fòrt ëd coj Roman

mi chërdo ma dabon

che ti ’t truvrìe ij nòst cogià me ’d can

campasse ’n ginojon

ëdnanz a na stupìa veja lupa

ch’a-j ciama: -Còs a j’é?-

-Da tròp ampess an manca la toa pupa,

ti but-ne sota ij pé.-”

E lì sensa dovèj gionté ’d paròle

i l’oma ’ndassne vìa.

se jer a noi smijavo quasi fòle

ancheuj son professìa.

-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

VENNER CANT XII

Andoa la Lenga a parla dij grand ideaj

“Se ’ntlora i fussa stàit ambelelì

l’avrìa pro batume

lassand nen vende a j’àutri ’l nòst bel ni.

A venta mach ch’it gume

ma peui it pòrte a ca la gran vitòria

dla giusta libertà.”

“L’é mach ant ël tò temp che ’n pòch la stòria

peul esse ’nco cambià.

Quand peui catòlich, lìber, piemontèis

un di ti ’t ses s-ciodù

ste bon-e qualità e nen ël pèis

ëd chi a l’ha combatù

ëd colp it l’has trovate ’n ardità.

Ma se la Providensa

l’avèissa mach vorsulo già gavà

’t l’avrìa tut: ti sensa

adess it bogërìe disreisà.

Ma Chila l’ha vorsù

da bon Dé provident che la vrità

’t l’avèisse ’n di savù.

Mach sòn a l’é ’l motìv dël tò giré,

përché t’ambrasse fòrt

cò ’d giust ël vej passà as lassa drè

e ’t lasse me ’n pèis mòrt

le veje ideje marse ’ngavignà

con cole ’nvece bon-e.

Un di ’t vëdras sti grop pì arlamà

e’ dcò d’àutre person-e.

Tut sòn ti ’t capiras, ma ’nco lontan

l’é ’l di quandi ’t savras

la cita diferensa tra ’l cristian

e coj che ti ’t vëdras

pitòst esse fanàtich ò tra coj

ch’as curo dël paìs

andoa a son nassù e àutri poj

ch’as chërdo ’n paradis

mach quandi adòro drap ansagnentà

gia pront a spataré

për patrie fàusse e peui misconsacrà

tant sangh me fòj beté.

La tersa tentassion dla libertà

suprema as contradis

përché a lassa a l’àutra umanità

ël pòst dj’ës-ciav nemìs.

Adess të smijo coste mach paròle,

ma ’n di ’t trovëras ciàir

tut lòn ch’i l’hai già dit : àussa le sòle,

l’é ùnich pì che ràir

l’avèj n’insegnament tant personal

avind pa merità

la grassia dla sapiensa: mi ’m n’ancal

a chërdla nen sgairà.

Dess lassa perde cò ’t l’avrìe fàit

ant j’époche lontan-e.

J’uman dòp ch’l’han ciucià dla mama ’l làit

a vivo pòche sman-e

ò mèis o fòrse d’agn pòche desen-e

s’a son già fortunà.

Për pòch ’s rabasta ’l sangh drinta le ven-e

s’as fërma arpija pa.

Nassind a l’han portate tre regaj:

se l’òr a cata tut

veul dì che ’l tò ch’at salva da gròss maj

dabon tra coj pì brut

a l’é la libertà ch’at lassa serne

tra varie alternative,

a venta fòra e drinta ch’it la goerne

s’it veule dabon vive.

A còsa ’t servirìa chila sola?

A vive, ma sërvaj.

Anvece pì famije e nen mach cola

pì cita che peui mai

chitrà ’d vurèjte  bin, na gran tribù

ch’as ciama ’ncheuj Piemont

l’ha fate pro da cun-a ’n gioventù.

Ij Magi a son stàit  pront

a dete ’n bon përfum ch’at parla ’d tèra,

e ’d bòsch e ’d rì, ’d valade :

nufiandlo quandi ’t sente ’n pòch pi mèra

la vita tavanade

të smijo ij cit sagrin: la poesìa,

ij son vej milenari

at giuto a vëdde creus ’dcò l’armonìa

d’ës mond brut tafanari.

Ma ’l don pì àut e bel a l’é l’incens

ch’at serv për adoré

col Dieu ch’a lassa meuire come smens

për tùit podèj salvé

ël Fieul ch’a fa nòst fròcc, pressios amìs

che sempe a no compagna

fin quandi ’n fond at deurb ël paradis.

Da ’dess për la campagna

dël temp spassigëroma, ma vardand

s’as treuvo ’n pòch le trasse

dij don ch’l’han fàit ij Rè.Va ’nanz marciand,

dësmentia toe pajasse! ”

“Ma alora për bin vive a basta avèj

për guide sempe lor

e peui farai tut lòn ch’am fa piasèj

ma sensa fé dj’eror.”

“Fè, patria, libertà: paròle càude:

a bruso sensa ’l deuit.

A venta nen canteje tròpe làude,

dësnò ’t lassran bin cheuit.

Vëdroma me ch’as mës-cio quandi a rivo

ij don an costa tèra

vardand tante person-e mentre a vivo

soa sòrt o dossa o amèra.

Adess pontoma drit vers coj moment

ch’a l’han s-ciairà rivé

la Bon-a Neuva granda e nòsta gent

a l’ha dovù pensé.

Nassion e libertà son pì cative

da segue ’n sò svilup,

però j’é tante còse ch’i peuss dive

s’i seve ’n pòch galup.”

-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

SABA CANT XIII

Andoa as ancontra San Màssim

“Ël vësco, ciuto, ’l vësco!” an latin

crijava la maraja,

“Sbassé la vòsta vos, as sent pa bin,

a smija na bataja.”

S-ciassà ’dnanz a la Pòrta Palatin-a

la gent chërsìa ’nco.

A drita ’l gran teatro, la colin-a,

arcòrd ch’a l’era pro

grandiosa la vision dla mia sità

combèn ch’a fussa cita

e sota j’arch passava na gran stra

ariosa, larga e drita.

Ël vësco tùit saluta e ’ncamin-a

a ten-e ’l sò sermon:

“Noi soma mach na pòvra sitadin-a

stërmà ’nt un cit canton

dla Galia. Chi ’n difend da j’invasor?

Doe man a prun i l’eve,

dovreje për fé ’d mon, ël mond a cor,

fé lest ò ’v pentireve.

Da nòrd a-i riva ’d tut, fé na muraja,

salvelo ’l vòst bel ni;

sgairelo nen ël temp: gia ’l can a baja

j’é ij luv dëdlà dël ri.”

“La vòsta religion pòrta ruvin-a,

dësgrassie ’n sucession.

Ij dé celest son pien ëd nèira flin-a,

na gran maledission

a l’han campane ’dòss e giustament:

i l’oma pro tradì

e Mart ël dé dla goèra tenrà a ment

còs l’oma fàit noi si.

Cristian, seve për noi na maladìa

ch’an lassa veuid andrinta.

La cros a pòrta mal, campomla vìa,

nijomla ’nt l’eva sclinta.”

La gent l’é combatuva, a sa nen bin

cò fé, come s-ciapà

an mes a l’é ’l sò cheur, un gran sagrin

a-j lassa magonà.

“Lë stat a meuir da quandi vòsta fè

i l’eve spatarà,

ma ’l Fato l’é pì fòrt, l’é Chiel ël Rè

e për l’eternità

a veul ch’a sia Roma a comandé

le tère ’d tut ël mond.

Lasselo sol ël vësco a tamborné,

ël sol àut, càud e tond

an daga luminos n’avnì sigur,

schiné coj cornajass

ch’a pòrto mach ësgaro vestì scur.

Andevne ’n pòch a spass !”

As mës-cio e peui ’s patelo doi pensé

andrinta a coj teston

spetand mach na paròla bon-a a dé

na giusta solussion

A speto, a vardo Màssim come gris

ansios d’ëvnì ò bianch

ò nèir, as fa silensi, cheur divis

as gropo bin ai branch

spetand la diression, a l’é ’l moment:

“Roman, tùit, sitadin

sernù dal gran Dieu ùnich, bon-a gent,

fermeve ’n cicinin

scotand le mie paròle, fòrse noi

vuroma quaicòs d’àut

che ’l bin dël nòst ëstat e ’d tuti coj

che fin-a an broa al sàut

andoa ’l mond finiss an mes a l’eva

a formo l’imperial

domini? Nòsta lòta l’é pì greva,

noi l’alma nen mortal

vuroma ’dcò salvé, ancora ’d pì

salvroma ’l nòst ëstat.

San Paul parlava ciàir: vivoma sì

da òm nen da bon pat.

Peul esse ’n brav cristian gram sitadin ?

Chërdoma che ’l bon Dieu

an ciama ’d goerné bin ël sò giardin,

parèj come ij nòst beu

as frusto për lavré la bon-a tèra.

Parèj noi soma pront

a fela nòsta part an pas ò ’n goèra

da l’alba al ross tramont.

Ma steve ’n pòch tranquij, gnun fià ’n sël còl

i l’eve dal divin.

J’é mach la Providensa, mach un fòl

as chërd gropà a ’n destin.

Ël Dieu ch’a l’ha sernuve ’v giutërà,

ma a speta ’l vòst bogé.

S’iv gave però j’euj da la soa stra

voltandve ’n pòch andré

a rusa come ’l tron e soa passiensa

a mnassa d’ëscursé

e peui ëd tùit ij dé sareve sensa,

me ’v pense ’d podèj fé?

La lege ’v fa catòlich, si, lo sai,

nen lìber seve voi,

ma peuss bin dive ciàir che pròpe mai

Nosgnor a lassa soj

la gent che me bebero gagnetin

an Chiel a l’ha ’n pò ’d fiusa.

Parèj l’ha fàit ël pare Costantin,

l’ha pa sërcà na scusa

e dòp a l’ha vinciù e ’l sò gran nòm

ij sécoj goernëran,

fin quandi ’n nòsta tera a-i sarà n’òm

ij pòpoj l’arcordran.”

A s’àussa ’n gran rabel: “Soma con ti,

cristian, bon sitadin.

Ti pregh-ne ’l tò bon Dieu përché ’l nòst ni

as gava ij sò sagrin.”

J’é gnun ch’a staga dré mentre ’l bon sant

a lassa cola gent.

Cò ’ncheuj le soe paròle mincatant

a torno ’nt la mia ment.

-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+-+

DUMINICA CANT XIV

Andoa a dròca ‘dcò Roma

“E ij Gaj andoa a son ? ” i l’hai ciamà

pensand a coj event.

“Pì gnun a dòvra ’s nòm, a l’han cambià

soa lenga e ’dcò soa ment.

Content a smijo tùit d’esse latin,

sotrà l’é ’l sò passà.

Stupì it ësmije tròp, ij tò visin

a l’han cò nen lassà

soa lenga? L’han tradime, dësmentià

l’han fin-a mia esistensa.

S’a smijo costa época passà

e j’agn dla toa partensa.

Të s-ciaire ’nt ij tò di ancó pì gròss

imperi e potense

andrinta però tëbbi, fòj, balòss

mufì ’nt le soe credense.

Sens cìvich ch’as na va, meno richëssa

e tanti fòrt a busso,

valor an pressa as perdo, la fortëssa,

l’onor già mars a spusso.

An tùit ij cas sossì l’é capità

e mi son nà latin-a

combèn ch’i sìa pròpe bin mës-cià

con gent che meno fin-a

a chërdo coj che ’n gir a dan patent

ëd civilisassion

epura da ’s gròss tóiro ’d tanta gent

l’é nà la toa nassion.”

Veuj nen conteve ’dess ij temp pì brut,

smijavo le montagne

pì basse e che l’Evròpa ’n gròss sangiut

l’avèissa e le campagne

a l’ero me inondà da dròla gent

superba e dësgenà,

a massa, a ròba e mai peui dòp as pent

ëdnanz a gnun pecà.

Ij fòj dl’Imper Roman a chërdo ’nco

ch’as peula dominé

peui st’onda, ma l’é tard, giairëtta e to

i-é sota ij sò vëspé.

A lasso ij sitadin le soe legion

a dij professionista,

a sërco ’d fesse amìs ij foresté,

a deurbo ògni pista

fin quandi tut a dròca: gnun a piora

la fin dël mond, ’me ’n seugn

a l’ha ciapà ij tarpon, ël mond da dzora

a passa, l’é l’auteugn

dla ment. Se peui na prima ’n di vnirà

bajand a surtiran,

ma ’l mond a cor pì lest: quandi a-i sarà

n’àut pòpol già saran.

La gent l’é ’mpignichìa, gnanca s-ciàira

ch’a-i meuir soa siviltà.

Chi a goerna la coltura bes-cia ràira

sarà considerà.

Darmagi l’é dovèj torna conté,

lesive ’me ’ncamin-a

la nòsta narassion: andevne ’ndré,

s’av fà nen vnì la flin-a.

Iv seve ’dess almeno ’me finì

a peul tut ës rabel.

Im àvguro però për ël nòst ni

che ’ncheuj un pòch pì bel

a sia ’l sò destin. An coj temp vej

’me ’l vent ëd tramontan-a

a fà visché ’nt ël feu ij bòsch pì bej

donà a la rassa uman-a

për colpa dla mancansa dël giust deuit,

parèj tut a brusava.

A l’era në sbaruv scoté ’nt la neuit

se mai quaidun marciava.

Soens a j’era pro na gent nemisa.

Oror, suplissi, sgiaj.

Përché sudé ’nt ël tuf ògni camisa,

massandse ’d gram travaj?

Barbàrich l’é l’idiòma dla gent neuva,

l’é mej però scoté

e sensa tant ciamé: mach gram a treuva

chi mai chita ’d bajé.

“Dcò Roma, fin-a Roma l’é drocà,

i-é mach pì ’l re oriental,

ma come e quandi chiel an giutërà

salvandne da sto mal?”

E quandi ’s di peui riva për vint agn

as bato doe armà

dësbland e ruvinand, n’àut bel cavagn

ëd maj a ven portà.

“Sessanta agn dòp i ven-e për salvene?

’S capiss gnanca cò ’v dise.

Ò Grech ëd Giustinian, dabon lassene.

Armà nemise o amise?

Che sens a l’ha ciamesslo? Mach la mòrt

s-ciairoma trionfé.

Noi sempe s-ciav ò quasi tra doi fòrt

saroma. Lassé sté.

Ël temp a l’é finì. L’oma già ’n rè.

Përché n’imperador

sarìa meno gram? J’é pì nen fé!

Son pront ij nòst sutror.”

Pòch dòp torna na neuva ’nco pì grama,

a riva d’àutra gent,

a coro ’nt la pianura, gnun a-j ciama

ma a vòlo pì dël vent.

A-j fërma pa pì gnun, diso ij visin

ch’a mangio la carn cruva

me ij luv, son fòrt e àut, grand motobin

e gnente j’ësbaruva.

Ij grech ’s la dan a gambe, përché peui

duvrìo ’nco combate?

L’han falo për un tòch, ma nen ancheuj:

s’it peule ’n fond ’t n’ambate

ëd lòn ch’a-i riva sì, gent foravìa,

latin già mes bastard.

Gnun fërma la soa corsa su sta via:

già s-ciàiro ij Longobard.

Be Sociable, Share!

Leave a Reply

XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

SIDEBAR
»
S
I
D
E
B
A
R
«
»  Substance:WordPress   »  Style:Ahren Ahimsa